Top 7 sai lầm thường gặp về kinh nghiệm công nghệ trong đời sống mà chúng tôi tổng hợp dưới đây là tình trạng rất nhiều người mắc phải, kể cả những ai tự nhận mình khá rành công nghệ. Nhiều sai lầm công nghệ trong đời sống không đến từ thiếu kiến thức kỹ thuật, mà từ thói quen chủ quan lặp lại hằng ngày. Dưới đây là danh sách được chúng tôi chọn ra, kèm tiêu chí và đối tượng dễ mắc phải nhất.
Tiêu chí chọn ra Top 7 sai lầm thường gặp về kinh nghiệm công nghệ trong đời sống
Chúng tôi không liệt kê các lỗi kỹ thuật chuyên sâu chỉ dân IT mới gặp. Mỗi sai lầm trong bài đều là lỗi xảy ra trong sinh hoạt hằng ngày, ai cũng có thể mắc phải dù không rành công nghệ. Ngoài ra, mỗi sai lầm phải có hậu quả thực tế rõ ràng như mất dữ liệu, mất tiền, lộ thông tin, chứ không phải rủi ro chỉ tồn tại trên lý thuyết.
Sai lầm 1: Không sao lưu dữ liệu trước khi mang máy đi sửa hoặc đổi máy mới
Sao lưu, hay còn gọi là backup, là việc lưu thêm một bản sao dữ liệu ở nơi khác ngoài máy chính, để phòng khi máy gặp sự cố vẫn còn dữ liệu giữ lại. Nhiều người chỉ nhớ ra cần sao lưu khi đã giao máy cho thợ, lúc đó thường đã muộn vì máy có thể phải reset hoặc thay linh kiện, kéo theo mất sạch dữ liệu cũ.
Sai lầm này thường gặp ở người ít quan tâm công nghệ, chỉ dùng máy cho đến khi hỏng mới đi sửa, không có thói quen sao lưu định kỳ từ trước. Chúng tôi từng chia sẻ khá kỹ trong bài công nghệ đồng hành mùa thi, thiết bị học tập, làm việc, có nhắc tới việc chuẩn bị thiết bị và dữ liệu dự phòng, đáng tham khảo cho cả người đi làm lẫn học sinh, sinh viên.
Sai lầm 2: Dùng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản quan trọng
Nhiều người vì ngại nhớ nhiều mật khẩu nên dùng chung một mật khẩu cho email, mạng xã hội, ngân hàng online. Vấn đề là một tài khoản bị lộ kéo theo rủi ro cho toàn bộ tài khoản khác dùng chung mật khẩu đó, vì kẻ gian chỉ cần thử lại mật khẩu vừa lấy được ở những dịch vụ khác.
Đây là điều nên kiểm chứng thêm, vì nhiều người không biết mật khẩu của mình từng bị lộ ở dịch vụ nào cho đến khi bị mất tài khoản. Có một số công cụ trực tuyến cho phép kiểm tra email của bạn có từng xuất hiện trong các vụ rò rỉ dữ liệu công khai hay không, đáng thử qua để biết mình có cần đổi mật khẩu ngay hay không.
Sai lầm 3: Tải phần mềm, ứng dụng ngoài kho ứng dụng chính thức
Kho ứng dụng chính thức, như Google Play hay App Store, có quy trình kiểm duyệt trước khi cho phép ứng dụng xuất hiện, giúp giảm rủi ro so với tải file cài đặt trôi nổi trên mạng. Phần mềm tải từ nguồn không rõ ràng dễ đi kèm mã độc hoặc phần mềm quảng cáo ẩn, âm thầm chạy nền mà người dùng không hề hay biết.
Cần nói thật, không phải lúc nào phần mềm cần cũng có sẵn trên kho chính thức, đây là hạn chế thực tế, nên bạn cần biết cách kiểm tra nguồn thay thế an toàn, ví dụ chỉ tải từ website chính thức của nhà phát triển thay vì các trang chia sẻ file lậu không rõ đơn vị quản lý.
Sai lầm 4: Bỏ qua cập nhật phần mềm, hệ điều hành vì ngại chờ đợi
Bản cập nhật phần mềm thường vá các lỗ hổng bảo mật đã biết, tức là những điểm yếu mà hacker có thể lợi dụng để xâm nhập máy. Trì hoãn cập nhật kéo dài thời gian máy dễ bị tấn công, vì lỗ hổng đó vẫn còn nguyên trên máy chưa cập nhật.
Sai lầm này thường gặp ở người dùng máy tính, điện thoại công việc nhưng ít quan tâm thông báo cập nhật. Họ thường bấm “để sau” mỗi khi thấy thông báo hiện lên. Nên dành ra ít phút mỗi tuần để kiểm tra và cài đặt các bản cập nhật đang chờ, thay vì để dồn lại quá lâu.
Sai lầm 5: Không kiểm tra quyền truy cập của ứng dụng trước khi cài đặt
Nhiều ứng dụng xin quyền truy cập danh bạ, vị trí, camera không liên quan đến chức năng chính, ví dụ một ứng dụng đèn pin lại xin quyền truy cập danh bạ điện thoại của bạn.
Đây là điều nên kiểm chứng kỹ trước khi cài, bằng cách đọc kỹ danh sách quyền yêu cầu, tắt bớt quyền không cần thiết sau khi cài đặt trong phần cài đặt của điện thoại. Với những ứng dụng liên quan tới camera hay thiết bị giám sát, việc hiểu rõ cách chúng hoạt động cũng giúp bạn đánh giá đúng mức độ quyền cần cấp, có thể tham khảo thêm camera 360 độ là gì, cách hoạt động và kinh nghiệm lựa chọn phù hợp mà chúng tôi từng chia sẻ để hiểu thêm về công nghệ này.
Sai lầm 6: Kết nối wifi công cộng cho các giao dịch nhạy cảm như chuyển khoản
Wifi công cộng ở quán cà phê, sân bay thường không mã hóa tốt như mạng riêng ở nhà hoặc mạng di động của nhà mạng. Điều này làm tăng rủi ro bị đánh cắp thông tin khi bạn thực hiện giao dịch ngân hàng ngay trên mạng đó.
Cần nói thật, không phải lúc nào cũng có sẵn mạng di động ổn định để thay thế, đây là hạn chế thực tế nhiều người gặp. Vì vậy bạn cần biết cách hạn chế rủi ro khi bắt buộc dùng wifi công cộng, ví dụ dùng mạng riêng ảo (VPN) hoặc chỉ dùng 4G, 5G của điện thoại cho các giao dịch quan trọng thay vì wifi công cộng.
Sai lầm 7: Tin tưởng hoàn toàn vào thông báo, cuộc gọi tự xưng ngân hàng hoặc cơ quan chức năng
Nhiều vụ lừa đảo qua điện thoại, tin nhắn giả mạo thương hiệu quen thuộc để yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển tiền gấp với lý do khẩn cấp nào đó.
Sai lầm này thường gặp ở người lớn tuổi hoặc người ít cập nhật tin tức về các hình thức lừa đảo mới, dễ tin ngay vì đối tượng thường tạo cảm giác gấp gáp, khiến nạn nhân không kịp bình tĩnh suy xét. Nguyên tắc an toàn nhất vẫn là không cung cấp mã OTP, mật khẩu cho bất kỳ ai qua điện thoại, kể cả khi người gọi tự xưng là nhân viên ngân hàng.
Vì sao những sai lầm này lặp lại dù đã được cảnh báo nhiều lần
Tâm lý chủ quan “chuyện đó không xảy ra với mình” khiến nhiều người bỏ qua cảnh báo chung chung, dù đã đọc qua tin tức về các vụ lừa đảo, mất dữ liệu tương tự.
Thói quen công nghệ hình thành lâu năm cũng khó thay đổi ngay, dù đã biết rủi ro, vì việc đổi mật khẩu cho nhiều tài khoản hay tập thói quen sao lưu định kỳ đòi hỏi thời gian và sự kiên trì. Chúng tôi từng gặp trường hợp một người dùng máy chấm công tại công ty, vốn cũng là một dạng thiết bị xác thực sinh trắc học, vẫn chủ quan dùng mật khẩu cũ cho tài khoản email cá nhân dù công ty đã áp dụng công nghệ bảo mật hiện đại hơn. Có thể tham khảo thêm máy chấm công vân tay là gì, lợi ích khi sử dụng trong doanh nghiệp để hiểu thêm về công nghệ xác thực đang được áp dụng phổ biến hiện nay.
Mức độ rủi ro của từng sai lầm công nghệ
- Không sao lưu dữ liệu trước khi sửa máy — Mức độ rủi ro: Cao. Hậu quả thường gặp: mất dữ liệu vĩnh viễn nếu máy hỏng nặng.
- Dùng chung mật khẩu nhiều tài khoản — Mức độ rủi ro: Cao. Hậu quả thường gặp: mất nhiều tài khoản cùng lúc khi một nơi bị lộ.
- Tải phần mềm ngoài kho ứng dụng chính thức — Mức độ rủi ro: Trung bình đến cao. Hậu quả thường gặp: dính mã độc hoặc phần mềm quảng cáo ẩn.
- Bỏ qua cập nhật phần mềm, hệ điều hành — Mức độ rủi ro: Trung bình đến cao. Hậu quả thường gặp: bị khai thác lỗ hổng bảo mật đã biết.
- Không kiểm tra quyền truy cập ứng dụng — Mức độ rủi ro: Trung bình. Hậu quả thường gặp: lộ thông tin cá nhân không cần thiết cho bên thứ ba.
- Dùng wifi công cộng cho giao dịch nhạy cảm — Mức độ rủi ro: Cao. Hậu quả thường gặp: bị đánh cắp thông tin khi giao dịch trên mạng không an toàn.
- Tin cuộc gọi giả mạo ngân hàng — Mức độ rủi ro: Rất cao. Hậu quả thường gặp: mất tiền trực tiếp trong tài khoản.
Danh sách trên mang tính tham khảo mức độ rủi ro chung, mức độ cụ thể còn tùy tình huống và cách xử lý của từng người. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm giải pháp công nghệ giúp bảo vệ dữ liệu và thiết bị tốt hơn, có thể tham khảo thêm tại bachkhoa-npower.vn để có thêm góc nhìn tham khảo.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mật khẩu của mình đã từng bị lộ hay chưa?
Có thể dùng các công cụ kiểm tra rò rỉ dữ liệu trực tuyến, chỉ cần nhập địa chỉ email để xem email đó có từng xuất hiện trong các vụ lộ dữ liệu công khai đã được ghi nhận hay không. Nếu có, nên đổi ngay mật khẩu của tài khoản liên quan.
Có cần sao lưu dữ liệu định kỳ ngay cả khi máy đang hoạt động bình thường không?
Có, vì sự cố hỏng máy thường xảy ra bất ngờ, không báo trước để bạn kịp sao lưu. Nên đặt lịch sao lưu định kỳ, ví dụ mỗi tuần hoặc mỗi tháng một lần, thay vì chờ tới khi máy có dấu hiệu bất thường mới làm.
Wifi công cộng có bao giờ an toàn để dùng cho việc quan trọng không?
Có thể an toàn hơn nếu bạn dùng thêm mạng riêng ảo (VPN) để mã hóa kết nối, nhưng nhìn chung vẫn nên hạn chế thực hiện giao dịch tài chính quan trọng trên wifi công cộng nếu có thể thay thế bằng mạng di động của riêng bạn.
Nhận được cuộc gọi tự xưng ngân hàng nên xử lý thế nào để không bị lừa?
Nên cúp máy và tự gọi lại vào số hotline chính thức của ngân hàng để xác minh, thay vì tiếp tục trao đổi với số gọi đến. Tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu hay thông tin thẻ cho bất kỳ ai qua điện thoại trong bất kỳ tình huống nào.